Chanson provençale

Lou Tramblamen

Le Tremblement

Chanson n° 2 Victor Gelu, 1841

Chanson n° 2 du recueil Chansons provencales, deuxieme edition considerablement augmentee (Marseille, Laffitte et Roubaud, 1856) de Victor Gelu (dates inconnues), publié en 1841. Victor Gelu, ne le 26 janvier 1806, mort le 4 mai 1885 a Marseille : domaine public depuis 1955, soixante-dix ans apres sa mort, en application de l'article L123-1 du Code de la propriete intellectuelle. Texte recopie depuis l'exemplaire numerise de la deuxieme edition (Marseille, Laffitte et Roubaud, 1856), diffuse en texte integral par Archive.org. Graphie de la source : gélusienne (graphie personnelle et pré-mistralienne de Victor Gelu, marseillais phonétique), reproduite telle quelle.

Texte

Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! Mourou , ti oounoun trento soou , Quan vas debarqua dé matiero , Lei mestre dé ta sabouniero Qué t'an dé louei lei plen peiroou. Enca ti duves creire erous Sé ti rougnoun pa la jornado ! Lei traïte , emé soun teta dous , Ti l'empugnoun senso poumado , Senso poumado ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouerô ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! M'es dé latin , ieou , soun babou : Moun engien dé longuo li clavo ; E souven pensi : qu'unei cavo ! Jamai ajusta lei douei bou ! . . . Aqueou trafi poou plu dura : Foou qué sange , vo qué tou pete ! Lou tron dé Dieou lei va cura ; Garo ! qué Mourou si li mette ; Vouei , si li mete ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! Sé jusqu'aro ai agu , rascas , La favo senso jouïssuro , Qu'oou men douni ma mouardiduro Su lou rouiaoume dei richas ! Ieou sieou juste : pa tou per un ! Es naoutrei qué loouran la reguo , Pui , apanaou é coumourun , V'arrapatou! daïse, coulèguo! Daïse , coulèguo ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! DE VIGTOR GBLU. 419 Ti l'ai tan coucha , lou marlus , Despui qué vivi dé rapuguo ; Mi sieou tan nourri dé lachuguo, Qué sieou glounfe coumo un perus ! Tan qu'ai pouscu teni l'aren , Âi pati senso dire cebo. Esperavi lou tramblamen ; Vui qu'es vengu , lou peze crèbo ; Lou peze crèbo ! Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! Eier , oou coou dó miegeo-nué , A Toustalé doou Traou-dei-Masquo , Misè Mandino la Tarasquo , N'a tira lei carto oou gran juó ! Enfan , nous a di , bouen espouar ! Lacha lou grame ei cervouranto ; Sia bouniqué ; piquaré fouar. Dé mousquo , enfan , qu'oouré la Santo ! . . . L'oouren la Santo ! Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié gras dó nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fpuei ! Sapur, Calobre , TAgacin, Nazou , Ratoun , Naveou , Mesiquo , Touei leis ome dé la fabriquo An prepara sei picouoin. Lou pies pelous , lei pè descaou , E tezan lei ner dé sei pougno , Foou oouvi lei braïo à miraou Creida : zou ! saïo ! à la besougno ! A la besougno ! . . . . Fouero ! lou san qué.noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun lour lou bestiaou pren lou fouei ! Noun manquo pa dé moustachu Qué saboun l'estè doou sarvici , E qué n'ensignoun l'ezarcici Dei fusieou à l'ooutis pounchu ! Counta dessu vouesteis arquin : Faran pa mies qué meste Moucho ; Per li crevela lou blesquin Soouren l'estrassa la cartoucho ! Sian dé Cartoucho ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dc nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! La cuecho si menara du : Boulegan pa per canta messo : Tamben s'atrovo dé cabesso Din nouesto bando dé perdu ! L'a ni gouapou , ni Cidavan Qu'aguoun fa soun libre dé conte : Qué li garço ! leis armo en man , Un sabounié voou mai qu'un Conte ! Ben mai qu'un Conte ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchïé, gras dé nouesto coudeno! Fouero ! à soun tour Iou bestiaou pren lou fouei ! Per generaou aven Sapur ; Nouste pouarfè sera lou Garri ; L'Agacin sera coumissari ; Esperi lou nouman peiur. L'a plu ren qu'un posto à soougi ; Va qué pinto à moun caratèro ; Per malur sabi pa liegi , Porcas dé disqui ! serieou Mèro ! . . . Serieou lou Mèro ! . . . Fouero ! lou san qué noun resto à lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou foueì ! tl 422 CHÁNSONS PRGVENÇALES. Qu n'a n'en mete : aqui la lei ! La troumpetaren din la Franço ! En esparpaian la fínanço , Pourra pita , lou pichoun pei. Sé Paris si voou pa clina L'a lei pegoun dei jou dé festo ; Sé Marsïo voou reguina , Brulan lou por , é coupo testo ! Ecoupotesto! Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei ! Lou viei radassaire Reynié Mi ven dire : espoousso-salado , Vies pa qué lei quatre façado Doou coumplò veiran l'agounió ! . . . . Merdo ! cé qu'ai di , v'ai ben di ! Per Cocolein , per uno pruno , Coumo qué Mourou sié estordi , Uno fé rede , a fa fortuno ! À fa fortuno ! . . . . Fouero ! lou san qué noun resto a lou bouei ! Fouero ! sansu , qu'avè la gorgeo pleno ! Fouero ! bouchié , gras dé nouesto coudeno ! Fouero ! à soun tour lou bestiaou pren lou fouei!

Écouter

Notice

Ecrite en septembre 1841 a propos de l'echauffouree populaciere dite complot de la Villette, survenue a Marseille le 24 mars 1841, cette chanson met en scene Mourou, ouvrier savonnier exploite par les maitres de sa fabrique. Le refrain, martele, chasse le sang qui ne reste pas au corps, les sangsues et les bouchers gras de la couenne du peuple. Gelu y pousse jusqu'a l'exageration sauvage un discours de revolte ouvriere, avec noms de camarades savonniers, sorcieres de quartier et menaces contre les possedants, tout en precisant dans sa note finale que l'ironie de la piece ne doit pas se lire au premier degre.

Mots notables

ProvençalFrançais
mouroule Maure, le noir : sobriquet tire du teint, repandu chez les savonniers
la matierola soude factice utilisee en savonnerie
clavaau propre se fermer la bouche a clef, au figure jeter sa langue aux chiens
lou rouiaoumele gateau des rois des riches, image du bien-etre materiel
lou peze crèbole poids creve : l'indignation eclate enfin
braio à miraoupantalon de travail rapiece aux genoux et au fessier

Source : Victor Gelu, Chansons provencales, deuxieme edition considerablement augmentee (Marseille, Laffitte et Roubaud, 1856), 1841, chanson n° 2. Domaine public. Numérisation : https://archive.org/download/chansonsprovena00gelugoog/chansonsprovena00gelugoog_djvu.txt. Transcription et mise en forme par Lingua Nostra.